Chủ đề 2: Bản năng gốc – Thuyết thần kinh tim và hình dáng của muôn loài

Trong quá trình đấu tranh sinh tồn, các loài vật đều phải tạo cho mình lợi thế nhất. Một trong những đặc tính đó chính là hình dáng của  loài vật đó. Vậy lý do gì để loài vật có hình dáng như hiện tại và với hình dáng đó thì chúng có lợi thế gì cho cuộc đấu tranh sinh tồn. Trong bài này, tôi muốn đề cập đến các loài động vật có hệ thần kinh điều hành các hoạt động của chúng. Tôi muốn nói ngay rằng, để cạnh tranh tốt nhất thì con vật phải có sức khỏe tốt nhất cho việc kiếm mồi và cạnh tranh nhau. Do vậy hình dáng của chúng phải tốt cho những hoạt động đó. Mặt khác chúng ta cũng biết rằng các cơ quan để chúng hoạt động tốt thì cần phải được nuôi dưỡng đầy đủ bằng máu. Nói tóm lại việc điều hành của trái tim cho việc hoạt động của con vật là rất quan trọng, nếu không muốn nói là quan trọng nhất trong tất cả các quá trình hoạt động của chúng. Mà sự hoạt động của trái tim các loài vật phụ thuộc rất nhiều vào hệ thần kinh tim của chúng. Trong khi đó hệ thần kinh tim cũng phải được nuôi dưỡng bằng máu do chính trái tim của chúng đưa đến. ở đây xảy ra một vấn đề là khi trái tim đập để đưa máu đến cơ quan đang hoạt động thì một phần máu cũng được đưa đi đến hệ thần kinh tim. Tỷ lệ máu đi đến hai nơi này phụ thuộc vào khoảng cách và vị trí của chúng đến trái tim. Nói cụ thể hơn, nếu khoảng các từ trái tim đến cơ quan A đang hoạt động là “nhỏ” hơn khoảng cách từ trái tim đến hệ thần kinh tim (ở đây chỉ trung tâm thần kình nằm ở não chỉ huy hoạt động của tim) thì tỷ lệ máu đến hệ thần kinh so với đến cơ quan A là “nhỏ”. Ngược lại, nếu khoảng cách từ cơ quan B đang hoạt động được xét là “lớn” hơn khoảng cách từ trái tim đến hệ thần kinh tim thì tỷ lệ mấu đến hệ thần kinh so với lượng máu đến cơ quan B là “lớn”. điều đó dẫn đến hệ quả là khi cơ quan B hoạt động thì lượng máu đến hệ thần kinh tim là “lớn” hơn khi cơ quan A hoạt động. Ta cũng nhận ra rằng muốn cho cơ thể khỏe mạnh thì trái tim phải khỏe mạnh và muốn trái tim khỏe thì hệ thần kinh phải khỏe, nghĩa là phải có đầy đủ máu nuôi nó. Tóm lại, các cơ quan loại B sẽ làm cho cơ thể khỏe hơn các cơ quan loại A. Mặt khác, do khoảng cách từ trái tim đến hệ thần kinh tim là cố định, cho nên các cơ quan loại B thường nằm ở xa trái tim hơn so với các cơ quan loại A. Trải qua quá trình chọn lọc tự nhiên trong sự tiến hóa thì các cơ quan loại B là các cơ quan sản xuất: tìm kiếm mồi để nuôi sự sống. Còn các cơ quan loại A thường là các cơ quan hưởng thụ: các cơ quan tiêu hóa. Điều đó dẫn đến kết quả là con vật hoạt động kiếm mồi nhiều thì sẽ khỏe mạnh (bản năng gốc) và ngược lại nếu hưởng thụ nhiều thì sẽ yếu ớt. Hơn nữa nếu hình dáng con vật nào tối ưu cho quá trình đó thì sẽ thắng thế cho cuộc cạnh tranh sinh tồn. Như vậy hình dáng con vật được quyết định bởi cách kiếm mồi và tiến hóa của chúng. Ta có thể để ý rằng tỷ lệ tối ưu này rất chính xác và được quyết định bởi tỷ lệ của các xương trong cơ thể. điều đó giải thích tại sao tỷ lệ về độ dài xương trong con vật là cố định không phụ thuộc vào kích thước lớn bé hay sự già trẻ của chúng.

Tuy nhiên, có một vài vấn đề xảy ra là nếu con vật kiếm mồi nhiều thì sẽ dẫn đến mất cân bằng sinh thái do loài vật bị săn mồi sẽ bị tiêu diệt hết. đồng thời nếu càng hưởng thụ nhiều càng yếu thì loài vật sẽ không muốn tiêu hóa nữa. để khắc phục vấn đề trên thì tự nhiêu đã giải quyết bằng hiện tượng cảm xúc. Cụ thể là khi máu ở trên não nhiều thì các ion điện chuyển động khó khăn làm cho con vật có cảm giác vất vả khổ sở. Ngược lại khi máu ở trên não ít thì các ion điện hoạt động dễ dàng làm cho con vật thoải mái sung sướng. điều đó làm cho các con vật cảm thấy công việc kiếm mồi là khổ sai nên chỉ thực hiện khi thấy thật cần thiết.

Một cơ quan đặc biệt riêng đó là cơ quan sinh sản. để duy trì nòi giống thì loài vật cần phải sinh sản ra các thế hệ tiếp theo. Song để cân bằng sinh thái khi lớp sau sinh ra thì lớp trước cần phải mất đi. Do vậy quá trình này sẽ làm cho cơ thể con vật yếu đi nhanh nhất. Cụ thể các cơ quan sinh dục thường nằm ở phía đối xứng với hệ thần kinh tim so với trái tim. Lúc đó tỷ lệ máu đến hệ thần kinh tim là ít nhất so với các trường hợp khác. Tuy vậy ở đây cũng có ngoại lệ, đó là các loài ong và kiến. Con ong chúa có cơ quan sinh dục rất dài do đó nó càng đẻ nhiều càng khỏe. ở đây ta phải hiểu rằng nó đẻ là để tồn tại cho cả đàn do đố cơ quan sinh dục của nó là cơ quan sản xuất.

Để minh hoạ và kiểm chứng cho lý thuyết trên ta có thể sử dụng hình dạng khuôn mặt của con vật. Ta phân loại con vật thuộc kiểu M nếu nó có khuôn mặt giống khuôn mặt con mèo : mặt ngắn. Còn con vật thuộc kiểu C nếu nó có khuôn mặt giống khuôn mặt con chó : mõm dài. Chúng ta đều biết chó và mèo là những con vật nuôi rất thân thương, tổ tiên của chúng là loài động vật ăn thịt sống hoang dã ở trong rừng. Hình dáng của chúng được chọn lọc trong quá trình tự kiếm sống trong tự nhiên. Loài mèo sử dụng những bộ móng vuốt sắc ở chi trước làm công cụ kiếm mồi : – đó chính là cơ quan sản xuất. Còn sau khi bắt được con mồi thì chúng dùng răng, miệng để tiêu hoá thức ăn. Do răng miệng là cơ quan hưởng thụ, lúc đó để cho khoảng cách  về đường máu là tối ưu thì mặt của chúng phải ngắn lại. Ngược lại, loài chó dùng răng miệng để tấn công tiêu diệt con mồi. Đây chính là cơ quan sản xuất chủ yếu của chúng, do đó mõm của chúng phải dài ra cho khoảng cách về đường dẫn máu là tối ưu. Nói chung, ta cũng có thể lấy khoảng cách về đường máu từ tim đến hệ thần kinh chỉ huy tim ở trên não làm mốc để suy ra hình dạng khuôn mặt của con vật. Con người chúng ta cũng không nằm ngoài luật lệ đó. Hiển nhiên là chúng ta thuộc kiểu M. Từ xa xưa tổ tiên của chúng ta đã dùng đôi bàn tay khéo léo để kiếm ăn, và cũng dùng đôi bàn tay ấy để đưa thức ăn lên miệng. Việc còn lại của răng miệng là thưởng thức thành quả lao động đó mà thôi. Ông cha ta đã từng có câu : “ Tay làm hàm nhai, tay quai miệng trễ. ” để nói lên điều này. Chẳng có lí do gì chúng ta không thuộc kiểu M và thật buồn cười nếu có ai đó không nghĩ như vậy.Ấy vậy mà mọi thứ vẫn có thể xảy ra khác đi. Số là cách đây mấy trăm năm ở xứ sở đảo sương mù ở tận bên Anh Quốc có ông James Watt chế tạo ra chiếc máy hơi nước làm thay sức con người. Thế rồi người ta đua nhau sản xuất ra máy móc công cụ tạo ra cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất. Ngày nay cùng với việc sản xuất hàng loại người máy robot và các công cụ tự động hoá thì con người dần dần giải phóng đôi bàn tay ra khỏi công việc sản xuất. Không dừng lại như vậy con người còn phát minh ra máy tính, các thiết bị trí tuệ nhân tạo trong cuộc cách mạng công nghệ lần thứ hai để thay thế cho suy nghĩ của bộ óc. Chẳng những việc tính toán, thiết kế chế tạo được máy thay thế rồi đến cả việc sáng tác thơ văn nhạc hoạ …  cũng được máy móc phụ trách. Vậy con người ta sẽ không làm gì sao? Điều đó chắc chắn không xảy ra vì con người là một thực thể sống năng động, tính chiến đấu rất cao. Cuộc cạnh tranh cho cuộc chọn lọc tiến hoá sẽ diễn ra ở nghị trường, hội trường, cuộc họp và nhiều nơi khác nữa, đôi khi rất quyết liệt. Con người sẽ sử dụng khả năng diễn thuyết, hùng biện để dành lấy ưu thế về cho mình cuộc sống. Từ hội nghị thượng đỉnh cho đến các cuộc họp tranh cãi liên miên xảy ra xung quanh chúng ta với tần suất ngày càng tăng. Vô hình chung con người đang thay thế công cụ sản xuất truyền thống là đôi bàn tay bằng công cụ sản xuất là miệng và lưỡi trong quá trình để lên văn minh hiện đại. Điều gì sẽ xảy ra sau việc chuyển đổi cơ chế sản xuất này : con người sẽ thuộc kiểu C.

Chú thích: Bài này là kết quả của Lương y Phạm Đức Thịnh và người viết. ý tưởng về bản năng gốc là của Phạm Đức Thịnh và ý tưởng về thuyết thần kinh tim để giải thích là của người viết.

Tác giả: NGUYỄN Tiến Đại
Viện Toán học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam
18 Hoàng Quốc Việt, Quận Cầu Giấy, Hà Nội, Việt Nam
 
Author: NGUYEN Tien Dai
Institute of Mathematics, Vietnam Academy of Science and Technology
18 Hoang Quoc Viet road, Cau Giay district, Hanoi, Vietnam
This entry was posted in Hình dáng muôn loài. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s